Κρητική Λαογραφία

   «Αίνιγμα είναι» γράφει ο Νικόλαος Πολίτης, «η δι’ εικονικής, ως επί το πλείστον, περιγραφής παράστασις πράγματός τινος ή ενεργείας, η οποία χάριν πνευματικής παιδιάς προβάλλεται ως ερώτημα, όπως μαντεύσει ο ερωτώμενος την αποκρυπτομένην έννοιαν» [1] , και τα ταξινομεί σε 28 ομάδες, ανάλογα με τη λύση τους. Μια από αυτές τις ομάδες την ονομάζει ασεμνοφανή [2] και αφορά στα αινίγματα εκείνα τα οποία κατά την εκφορά τους απαιτείται η χρήση «άσεμνων» λέξεων ή εκείνα των οποίων η λύση είναι μια από τις λέξεις που θεωρούνται «άσεμνες» και τα οποία κατά τον Λουκάτο, εκτελούσαν «έναν προορισμό μύησης και έμμεσης γνώσης για τις νεαρές ηλικίες». «Μπορούμε να πούμε», σημειώνει, «πως…με τα σεξουαλικά υπονοούμενα εκτελεί έναν προορισμό μύησης και έμμεσης γνώσης για τις νεαρές ηλικίες» [3] . Ο παιδαγωγικός τους χαρακτήρας είναι εμφανής όπως είναι εμφανής και η διάθεση του αινιγματοθέτη να προκαλέσει την επίπλαστη αιδώ της κοινωνίας και τη συστολή με την οποία αυτή αντιμετωπίζει τη φ...

     Οι εκδοθείσες μέχρι σήμερα επιστημονικές μελέτες και εργασίες που αφορούν στην μαντινάδα αναφέρονται σε συλλογές μαντινάδων και σε αναλύσεις του ποιητικού αυτού είδους σε επίπεδο δομής, ύφους, θεματολογίας, ποιητικής και γλώσσας. Έχει επίσης μελετηθεί η παρουσία της μαντινάδας σε λογοτεχνικά κείμενα, για να διαπιστωθεί η επίδραση του παραδοσιακού δίστιχου 15σύλλαβου – μαντινάδα, τσιατιστό, κοτσάκι, δίστιχο, στιχάκι, λιανοτράγουδο είναι κάποιες από τις κατά τόπους ονομασίες του – στους διάφορους λογοτέχνες. Ωστόσο, τουλάχιστον σε ότι με αφορά, δεν μπόρεσα να εντοπίσω ένα κείμενο που να εξετάζει τη διαφοροποίησή της από ένα οποιοδήποτε δίστιχο, το οποίο δεν διεκδικεί το χαρακτηρισμό μαντινάδα (λ.χ. τα δίστιχα του Γ. Δροσίνη), και να καθορίζει τα κριτήρια διάκρισής της από αυτό. Όσες απόψεις βλέπουν το φως της δημοσιότητας προέρχονται από σύγχρονους λαϊκούς στιχοπλόκους και περιορίζονται κυρίως με μορφή οδηγιών στη γλώσσα, στις χασμωδίες και σε άλλα τεχνικά χαρακτηριστι...

                       Το τραγούδι του Ξεπατέρα     Πριν από τέσσερα χρόνια ο εξαίρετος συνάδελφος Δημήτρης Δασκαλάκης μου εμπιστεύθηκε ένα παλιό τετράδιο, κληρονομιά του μακαριστού πατέρα του, του παπά Μανόλη Δασκαλάκη, που για πολλές δεκαετίες υπηρέτησε την πίστη του και τους πιστούς στην ενορία του Αγίου Γεωργίου Μοιρών, αφήνοντας σε όλους μόνο καλές αναμνήσεις. Η λυτή επιγραφή στον τάφο του υμνεί ακριβώς αυτή την αμετακίνητη στάση ζωής:

             ΚΛΕΦΤΕΣ ΚΑΙ ΚΛΟΠΗ ΣΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ                   ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ        Η επανάληψη της άποψης πως οι ανθρωπιστικές επιστήμες - ανάμεσα σ’ αυτές και η λαογραφία - επιτρέπουν όχι μόνο την καλύτερη θεώρηση της κοινωνίας, αλλά, κυρίως, την επίλυση των προβλημάτων της, σίγουρα αποτελεί κοινοτυπία. Αυτή η αρχή, ωστόσο, επιβάλλεται να διέπει κάθε έρευνα ανθρωπολογικού ενδιαφέροντος, καθώς αξία δεν έχει μόνο η φορμαλιστική (τυπολογική, μορφολογική ή όπως αλλιώς μπορεί να λέγεται) αντιμετώπιση των πραγμάτων, αλλά και η αναγωγή τους στην κοινωνική τους διάσταση. Με το πνεύμα αυτό θα επιχειρήσουμε να προσεγγίσουμε την κλοπή στο κρητικό παραμύθι και στις παραμυθικές αφηγήσεις.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΕΝΑΚΑΚΗΣ                                                                                                               Η ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΡΩΤΙΚΗ ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ      Στο προοίμιο του Ερωτόκριτου ο Βιτσένζος Κορνάρος, θέλοντας να τονίσει τα βαθύτατα συναισθήματα του ήρωά του για την Αρετή, τονίζει: Όπου είχε δει όμορφο δεντρό, με άνθη στολισμένο: «Είν’ τσ’ Αρετούσας το κορμί, τ’ ομορφοκαμωμένο». όπου ‘χε δει τα λούλουδα τα ...