Κρητική Λαογραφία

« Το σαμποτάζ στο αεροδρόμιο Ηρακλείου (13-14 Ιουνίου 1942). Σκέψεις και προεκτάσεις. Χθες στο αεροδρόμιο Ηρακλείου έγινε μια σεμνή τελετή μνήμης για το σαμποτάζ στο αεροδρόμιο Ηρακλείου τον Ιούνη του 1942. Στις ιστορικές επετείους, όπως αυτή, συνηθίζεται να εκφωνούνται ή να γράφονται πανηγυρικοί οι οποίοι υμνούν και δοξάζουν τους προγόνους για τα ηρωικά τους κατορθώματα. Οι πανηγυρικοί αυτού του είδους είναι απαραίτητοι, γιατί και φόρο τιμής αποτίνουν σε όλους εκείνους που μας εξασφάλισαν μια ελεύθερη πατρίδα και σε μας τους μεταγενέστερους τονώνουν το φρόνημα, καλλιεργούν την αυτοσυνειδησία και ανανεώνουν τα πρότυπα προς τα οποία σωστό είναι να τείνουν οι νεώτερες γενιές.

Οι Ερευνητικές Εργασίες θεσμοθετήθηκαν το 2011 (ΥΠΔΜΘ 2011:13, ΦΕΚ 1213, τχ. Β/2011) και από τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους με την υπ’ αρ. πρωτ. 97364/Γ2 / 30-08-2011 εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας, δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων κοινοποιείται στα λύκεια της χώρας ότι  στο πλαίσιο υλοποίησης του «Νέου Σχολείου» «από το σχολικό έτος 2011-2012 εισάγονται στην Α΄ τάξη Γενικού Λυκείου οι Ερευνητικές Εργασίες (project) ( sic ) [1] ως διακριτή ενότητα του προγράμματος σπουδών…». Η ίδια εγκύκλιος παραπέμπει τους ενδιαφερόμενους εκπαιδευτικούς στον διαδικτυακό τόπο http://digitalschool.minedu.gov.gr, απ’ όπου μπορούν να αντλήσουν τις βασικές αρχές από το βιβλίο του εκπαιδευτικού με τίτλο « Η Καινοτομία των Ερευνητικών Εργασιών στο Νέο Λύκειο » του Ηλία Γ. Ματσαγγούρα. Επειδή η ιδέα ανάληψης από την πλευρά μου ενός τέτοιου «μαθήματος», ή καλύτερα «δράσης», ήταν ιδιαιτέρως ελκυστική, ανάτρεξα στον διαδικτυακό τόπο για να βρεθώ μπροστά σε μια επιστημονική εργασία 334 σελίδων, αρκ...

Η αλήθεια στον παροιμιακό και γνωμικό λόγο. Αναφορά στις αντιφατικές κρητικές παροιμίες και γνωμικές εκφράσεις Η προσπάθεια των μελετητών για τον προσδιορισμό του όρου παροιμία έχει αποδώσει μέχρι σήμερα έναν αρκετά μακρύ κατάλογο ορισμών. Από αυτούς άλλοι προέρχονται από συστηματικές μελέτες και άλλοι από ερμηνευτικά λεξικά γενικής χρήσης, που, ωστόσο, δίνουν το περιεχόμενο του όρου στην καθημερινή του χρήση.

Η ερμηνεία του τοπωνυμίου Πυργιώτισσα , για την οποία ουδέποτε μέχρι σήμερα ήρθησαν αμφιβολίες περί της ορθότητάς της, υποστηρίζει ότι παράγεται από τη λ. πύργος . Πρώτος προσεγγίζει ετυμολογικά το τοπωνύμιο ο Στέφανος Ξανθουδίδης: «Υπήρχεν κατά την βυζαντ. εποχήν κατά την παραλίαν του σημερινού Τυμπακίου πύργος προς άμυναν κατά των πειρατών και εξ αυτού η παρακειμένη εκκλησία της Παναγίας εκαλείτο Παναγία Πυργιώτισσα και ούτως και σήμερον ακούγεται η σωζομένη παλαιά εκκλησία. Οι Ενετοί οχυρώσαντες πλησίον πύργον και καταστήσαντες αυτόν έδραν του Καστελλάνου εδέχθησαν το εγχώριον όνομα, διαστρέψαντες μόνον αυτό εις Priotissa » [1] .

   Το 1911 κυκλοφόρησε στο Ηράκλειο ένα μικρό βιβλίο από το τυπογραφείο της Κρητικής Στοάς με τίτλο Η ΛΕΠΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΛΕΠΡΟΚΟΜΕΙΟΝ ΣΠΙΝΑΛΟΓΚΑΣ ΕΝ ΚΡΗΤΗ . Το έργο υπογράφει ο πρώτος διευθυντής του Λεπροκομείου, ο νεαρός τότε γιατρός Δ. Ν. Γραμματικάκης και το αφιερώνει « Εις τους κ. κ. ιατρούς πληρεξουσίους της Εθνοσυνελεύσεως εν Κρήτη του 1911 ». Απ’ όσο γνωρίζω είναι το παλαιότερο βιβλίο που εκδόθηκε και είχε ως θέμα του το νησί των λεπρών. Στο 52 σελίδων πόνημα του ο συγγραφέας επιδιώκει να ενημερώσει τους γιατρούς-βουλευτές της Κρητικής Πολιτείας για την αρρώστια της λέπρας. Το βιβλίο διαιρείται σε πέντε (5) μέρη-ενότητες, στο καθένα από τα οποία παρουσιάζεται συγκεκριμένο αντικείμενο:

  Το Ηράκλειο του μεσοπολέμου υπήρξε αναμφισβήτητα ένας από τους σημαντικότερους τόπους αναφοράς του πνευματικού κόσμου στην Ελλάδα. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του ποιητή Μηνά Δημάκη: « Για τα γράμματά μας, για τον πολιτισμό μας, το Ηράκλειο υπήρξε, για μικρό χρονικό διάστημα, από την πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα ως το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, μια πνευματική πρωτεύουσα της λογοτεχνικής Ελλάδας ». Δυο υπήρξαν οι πνευματικοί πυρήνες: Η « Πνευματική Κοινότης » και το « Στούντιο » του Λευτέρη Αλεξίου. Η « Πνευματική Κοινότης » ήταν μια λογοτεχνική συντροφιά που διατηρήθηκε από το 1930 ως το 1934. Ανάμεσά στα μέλη της η Έλλη Αλεξίου, ο Γιάννης Σφακιανάκης, ο Άρης Χατζηδάκης, ο Πέτρος Στυλίτης, η Θάλεια Καλλιγιάννη, η Ριρή Μιγάδη, ο Μηνάς Δημάκης κ.α.

      Τα ανέκδοτα σπαράγματα του μαγικού κώδικα που δημοσιεύονται και σχολιάζονται για πρώτη φορά στην παρούσα εισήγηση παραχωρήθηκαν από ιερέα της περιοχής της Μεσαράς, ο οποίος θέλησε να κρατήσει την ανωνυμία του [1] . Το αρχικό σώμα του κώδικα βρέθηκε φυλαγμένο σε κρυφό ντουλάπι μέσα στο Ιερό Βήμα εκκλησίας και αποκαλύφθηκε κατά τη διάρκεια εργασιών συντήρησης της. Η κρυφή θυρίδα βρισκόταν πίσω από ένα παλιό, καρφωμένο στον τοίχο ξύλινο ράφι, στο οποίο φυλάσσονταν τα εκκλησιαστικά βιβλία. Πιθανότατα τοποθετήθηκαν εκεί από ιερέα του οικισμού στα τέλη του 19 ου αιώνα ή στις αρχές του 20 ου , αν λάβουμε υπόψη το βαθμό της φθοράς των φύλλων, την ημερομηνία έκδοσης εκκλησιαστικών βιβλίων, που βρίσκονταν στον ίδιο χώρο, και την οικογενειακή παράδοση ιεροσύνης, η οποία θα επέτρεπε στον ιερέα-πληροφορητή μας να γνωρίζει την ύπαρξή του τουλάχιστον σε βάθος 80 περίπου χρόνων.