Κρητική Λαογραφία

Οι εσωτερικές μετακινήσεις πληθυσμών στην Κρήτη του 19ου αιώνα και ο σχηματισμός των κρητικών εθνικών επωνύμων https://12iccs.proceedings.gr/el/proceedings/category/38/34/349 Το ζήτημα των ταυτοτήτων αποτελεί αντικείμενο συστηματικής έρευνας των κοινωνικών επιστημών τα τελευταία τουλάχιστον πενήντα χρόνια. Ανάμεσα στους παράγοντες που δημιουργούν ταυτότητα στα άτομα είναι και ο τόπος καταγωγής. Το πατριδωνυμικό / εθνικό επίθετο (πρβλ. Μωριάς > Μωραΐτης, Κρήτη > Κρητικός, Χανιά > Χανιώτης, Χανιωτάκης κ.ά.) λειτουργεί ως επώνυμο ( cognomen ), που μαζί με το όνομα ( nomen ) διαμορφώνουν μια ονοματική ταυτότητα με την οποία το άτομο αυτοπροσδιορίζεται ή ετεροπροσδιορίζεται στο πλαίσιο της ομάδας. Η συνήθεια, βέβαια, αυτοπροσδιορισμού ή ετεροπροσδιορισμού του ατόμου μέσα στην ομάδα με όνομα του τόπου καταγωγής είναι πρακτική αρχαιότατη και καταγράφεται σε όλους στους πολιτισμούς των ιστορικών χρόνων. Ενδεικτικά αναφέρουμε ως παράδειγμα τα ονόματα και των επτά σοφών της ...

Η ζωή και το έργο του Αριστοφάνη Χουρδάκη Σε μια εποχή που η έννοια «προσωπικότητα» καθορίζεται περισσότερο από την δημοφιλία και την αναγνωρισιμότητα, απότοκο της κυριαρχίας των media και της απαξίας των καιρών, δεν είναι εύκολο να αναδείξει κάποιος τις πραγματικές προσωπικότητες, εκείνους τους ανθρώπους που με βήμα αθόρυβο και σταθερό αφιερώνουν τη ζωή και το έργο τους για το συλλογικό καλό. Και είναι σημαντική η ευκαιρία και η δυνατότητα που δίνεται σε συνέδρια όπως η Διημερίδα Πολιτισμού εδώ στο Καστέλλι, για να μιλήσουμε για έναν σημαντικό άνθρωπο, γέννημα θρέμμα του Δήμου Μινώα Πεδιάδος, που μπόρεσε με τον πνευματικό του μόχθο να ξεπεράσει τα στενά τοπικά πλαίσια και να αναδειχτεί με το έργο του σε σημαντική προσωπικότητα της Κρήτης και της Ελλάδας. Αναφέρομαι στον Αριστοφάνη Χουρδάκη, που ως δάσκαλος υπηρέτησε ευδοκίμως την πρωτοβάθμια εκπαίδευση και ως ερασιτέχνης λαογράφος θεράπευσε την επιστήμη της λαογραφίας επάξια και επάξια κατέκτησε μια θέση δίπλα στους μεγάλους ...

                                   Τα «κοφτά» κάγκελα της Ολύμπου                                            Τεχνική και θεματολογία Η αντίληψη που έχει διαμορφωθεί για τη χρήση του μπετόν, είναι ότι πρόκειται για ένα υλικό που καλουπώνεται. Για να προκύψει δηλαδή οποιοδήποτε αποτέλεσμα πρέπει να έχει εκ των προτέρων διαμορφωθεί μια μήτρα. Είτε αφορά στον ξυλότυπο του φέροντος οργανισμού μιας οικοδομής, είτε στο καλούπι για την κατασκευή ενός αντίγραφου μαρμάρινου φουρουσιού ή ενός περίτεχνου γείσου νεοκλασικίζουσας οικοδομής, είτε σε μια εμπνευσμένη αρχιτεκτονική δημιουργία του  Carlo   Scarpa , χρειά...

Η ΔΩΡΕΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΣΤΑ ΣΎΓΧΡΟΝΑ ΕΠΙΤΥΜΒΙΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ  Η καταγραφή και ή έρευνα των σύγχρονων νεκρικών εθίμων έχει γίνει τα τελευταία χρόνια αντικείμενο συστηματικής επιστημονικής μελέτης σε αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της χώρας μας. Η διεθνής και η ελληνική βιβλιογραφία εμπλουτίζεται σταδιακά και μας επιτρέπει να έχουμε μια ικανοποιητική εικόνα των εθίμων που άπτονται του θανάτου στις σύγχρονες κοινωνίες. Στη θεματική αυτής της επιστημονικής έρευνας εντάσσεται και η μελέτη των σύγχρονων επιτύμβιων επιγραφών. Στην ελληνική βιβλιογραφία σημαντικότερη και συστηματικότερη είναι τα Νεοελληνικά λαϊκά επιτύμβια επιγράμματα του καθηγητή Μανόλη Βαρβούνη, όπου  εξετάζεται συστηματικά το θέμα στο χώρο της ελληνικής επικράτειας και διερευνάται τη σχέση του σύγχρονου επιτύμβιου επιγράμματος με το μοιρολόι [1] .   

  Ο Παύλος Βλαστός και οι απαρχές της επιστήμης της Λαογραφίας στην Ελλάδα. Η απόπειρα για μια συνολική θεώρηση του έργου του πατέρα της Κρητικής Λαογραφίας, όπως έχει καθιερωθεί να αποκαλείται ο Παύλος Βλαστός [1] ,  αναγκαστικά πρέπει να ξεκινήσει με συγκεκριμένες διευκρινίσεις, εφ’ όσον ο αποτολμών ένα τέτοιο εγχείρημα επιθυμεί να σεβαστεί τον εαυτό του, αλλά πάνω απ’ όλα τον ίδιο τον Βλαστό και το έργο του. Κατ’ αρχάς πρέπει να παραδεχτεί ότι δεν αρκούν, ούτε στο ελάχιστο, οι λίγες σελίδες μιας εισήγησης σε ένα συνέδριο για να αναπτύξει το θέμα του. Δεύτερη απαραίτητη παραδοχή είναι το πρόβλημα της έκτασης της Συλλογής Παύλου Βλαστού (στο εξής: Συλλογή). Είναι δύσκολο να ελεγχθεί ο όγκος της από έναν μόνο μελετητή, γιατί ένα τέτοιο εγχείρημα θα απαιτούσε πολλά χρόνια επίπονης εργασίας, και, αν λάβει κανείς υπόψη του τον όγκο των χειρόγραφων σελίδων και, κυρίως, τις συνθήκες προσέγγισης του υλικού, ο πλήρης έλεγχος υπό αυτά τα δεδομένα καθίσταται αδύνατος [2] . Ακ...

                        ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ  ΤΟΥ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟΥ      Οι γιορτές του Δωδεκαήμερου είναι, μαζί με αυτές της Ανάστασης, από τις πιο σημαντικές γιορτές του χρόνου. Ονομάζεται Δωδεκαήμερο – παρόλο που στην πραγματικότητα είναι 13 ημέρες – η περίοδος από την παραμονή των Χριστουγέννων ως την ημέρα του Αγιασμού. Τα έθιμα αυτής της περιόδου είναι πολλά και σημαντικά. Πρόκειται για μια μείξη παγανιστικών και χριστιανικών εθίμων, που συνυπάρχουν αρμονικά για χιλιετίες.                                                      Τα κάλαντα      Χαρακτηριστικότερο όλων εθίμων της περιόδου είναι τα κάλαντα. Τα κάλαντα είν...

« Το σαμποτάζ στο αεροδρόμιο Ηρακλείου (13-14 Ιουνίου 1942). Σκέψεις και προεκτάσεις. Χθες στο αεροδρόμιο Ηρακλείου έγινε μια σεμνή τελετή μνήμης για το σαμποτάζ στο αεροδρόμιο Ηρακλείου τον Ιούνη του 1942. Στις ιστορικές επετείους, όπως αυτή, συνηθίζεται να εκφωνούνται ή να γράφονται πανηγυρικοί οι οποίοι υμνούν και δοξάζουν τους προγόνους για τα ηρωικά τους κατορθώματα. Οι πανηγυρικοί αυτού του είδους είναι απαραίτητοι, γιατί και φόρο τιμής αποτίνουν σε όλους εκείνους που μας εξασφάλισαν μια ελεύθερη πατρίδα και σε μας τους μεταγενέστερους τονώνουν το φρόνημα, καλλιεργούν την αυτοσυνειδησία και ανανεώνουν τα πρότυπα προς τα οποία σωστό είναι να τείνουν οι νεώτερες γενιές.