Κυριακή, 5 Φεβρουαρίου 2017

Οι εσωτερικές μετακινήσεις πληθυσμών στην Κρήτη του 19ου αιώνα και ο σχηματισμός των κρητικών εθνικών επωνύμων

Το ζήτημα των ταυτοτήτων αποτελεί αντικείμενο συστηματικής έρευνας των κοινωνικών επιστημών τα τελευταία τουλάχιστον πενήντα χρόνια. Ανάμεσα στους παράγοντες που δημιουργούν ταυτότητα στα άτομα είναι και ο τόπος καταγωγής. Το πατριδωνυμικό / εθνικό επίθετο (πρβλ. Μωριάς > Μωραΐτης, Κρήτη > Κρητικός, Χανιά > Χανιώτης, Χανιωτάκης κ.ά.) λειτουργεί ως επώνυμο (cognomen), που μαζί με το όνομα (nomen) διαμορφώνουν μια ονοματική ταυτότητα με την οποία το άτομο αυτοπροσδιορίζεται ή ετεροπροσδιορίζεται στο πλαίσιο της ομάδας. Η συνήθεια, βέβαια, αυτοπροσδιορισμού ή ετεροπροσδιορισμού του ατόμου μέσα στην ομάδα με όνομα του τόπου καταγωγής είναι πρακτική αρχαιότατη και καταγράφεται σε όλους στους πολιτισμούς των ιστορικών χρόνων. Ενδεικτικά αναφέρουμε ως παράδειγμα τα ονόματα και των επτά σοφών της ελληνικής αρχαιότητας: Θαλής ο Μιλήσιος, Πιττακός ο Μυτιληναίος, Βίας ο Πριηνεύς, Κλεόβουλος ο Ρόδιος, Σόλων ο Αθηναίος, Περίανδρος ο Κορίνθιος, Χίλων ο Λακεδαιμόνιος.

Τετάρτη, 1 Φεβρουαρίου 2017


Η ζωή και το έργο του Αριστοφάνη Χουρδάκη

Σε μια εποχή που η έννοια «προσωπικότητα» καθορίζεται περισσότερο από την δημοφιλία και την αναγνωρισιμότητα, απότοκο της κυριαρχίας των media και της απαξίας των καιρών, δεν είναι εύκολο να αναδείξει κάποιος τις πραγματικές προσωπικότητες, εκείνους τους ανθρώπους που με βήμα αθόρυβο και σταθερό αφιερώνουν τη ζωή και το έργο τους για το συλλογικό καλό. Και είναι σημαντική η ευκαιρία και η δυνατότητα που δίνεται σε συνέδρια όπως η Διημερίδα Πολιτισμού εδώ στο Καστέλλι, για να μιλήσουμε για έναν σημαντικό άνθρωπο, γέννημα θρέμμα του Δήμου Μινώα Πεδιάδος, που μπόρεσε με τον πνευματικό του μόχθο να ξεπεράσει τα στενά τοπικά πλαίσια και να αναδειχτεί με το έργο του σε σημαντική προσωπικότητα της Κρήτης και της Ελλάδας. Αναφέρομαι στον Αριστοφάνη Χουρδάκη, που ως δάσκαλος υπηρέτησε ευδοκίμως την πρωτοβάθμια εκπαίδευση και ως ερασιτέχνης λαογράφος θεράπευσε την επιστήμη της λαογραφίας επάξια και επάξια κατέκτησε μια θέση δίπλα στους μεγάλους κρητικούς λαογράφους.

Σάββατο, 26 Νοεμβρίου 2016

Η ΔΩΡΕΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΣΤΑ ΣΎΓΧΡΟΝΑ ΕΠΙΤΥΜΒΙΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ

 Η καταγραφή και ή έρευνα των σύγχρονων νεκρικών εθίμων έχει γίνει τα τελευταία χρόνια αντικείμενο συστηματικής επιστημονικής μελέτης σε αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της χώρας μας. Η διεθνής και η ελληνική βιβλιογραφία εμπλουτίζεται σταδιακά και μας επιτρέπει να έχουμε μια ικανοποιητική εικόνα των εθίμων που άπτονται του θανάτου στις σύγχρονες κοινωνίες. Στη θεματική αυτής της επιστημονικής έρευνας εντάσσεται και η μελέτη των σύγχρονων επιτύμβιων επιγραφών. Στην ελληνική βιβλιογραφία σημαντικότερη και συστηματικότερη είναι τα Νεοελληνικά λαϊκά επιτύμβια επιγράμματα του καθηγητή Μανόλη Βαρβούνη, όπου  εξετάζεται συστηματικά το θέμα στο χώρο της ελληνικής επικράτειας και διερευνάται τη σχέση του σύγχρονου επιτύμβιου επιγράμματος με το μοιρολόι[1].  

Τετάρτη, 25 Μαΐου 2016

Τα «κοφτά» κάγκελα της Ολύμπου

                                  Τα «κοφτά» κάγκελα της Ολύμπου


                                           Τεχνική και θεματολογία


Η αντίληψη που έχει διαμορφωθεί για τη χρήση του μπετόν, είναι ότι πρόκειται για ένα υλικό που καλουπώνεται. Για να προκύψει δηλαδή οποιοδήποτε αποτέλεσμα πρέπει να έχει εκ των προτέρων διαμορφωθεί μια μήτρα. Είτε αφορά στον ξυλότυπο του φέροντος οργανισμού μιας οικοδομής, είτε στο καλούπι για την κατασκευή ενός αντίγραφου μαρμάρινου φουρουσιού ή ενός περίτεχνου γείσου νεοκλασικίζουσας οικοδομής, είτε σε μια εμπνευσμένη αρχιτεκτονική δημιουργία του Carlo Scarpa, χρειάζεται μια μήτρα, με την αφαίρεση της οποίας – εφόσον το υγρό μπετόν μετατραπεί σε συμπαγή μάζα –μας δίδει το αναμενόμενο αποτέλεσμα.
            Αυτή η καθόλα λογική χρήση του μπετόν δεν αφορά στα κάγκελα της Ολύμπου. Οι ντόπιοι λαϊκοί τεχνίτες δεν χρησιμοποιούν καλούπια ή, καλύτερα, το καλούπι που χρησιμοποιούν δεν καθορίζει το τελικό αποτέλεσμα. Αποδομούν τη λογική της χρήσης του υλικού και το αντιμετωπίζουν περίπου ως πλαστικό. Εκμεταλλεύονται την προσωρινή ιδιότητά του, την πλαστικότητα, και στο λίγο χρόνο που έχουν στη διάθεσή τους, πριν αυτό στερεοποιηθεί, επεμβαίνουν για να το μορφοποιήσουν.

Πέμπτη, 26 Νοεμβρίου 2015

Η ΔΩΡΕΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΣΤΑ ΣΎΓΧΡΟΝΑ ΕΠΙΤΥΜΒΙΑ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΑ

 Η καταγραφή και ή έρευνα των σύγχρονων νεκρικών εθίμων έχει γίνει τα τελευταία χρόνια αντικείμενο συστηματικής επιστημονικής μελέτης σε αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της χώρας μας. Η διεθνής και η ελληνική βιβλιογραφία εμπλουτίζεται σταδιακά και μας επιτρέπει να έχουμε μια ικανοποιητική εικόνα των εθίμων που άπτονται του θανάτου στις σύγχρονες κοινωνίες. Στη θεματική αυτής της επιστημονικής έρευνας εντάσσεται και η μελέτη των σύγχρονων επιτύμβιων επιγραφών. Στην ελληνική βιβλιογραφία σημαντικότερη και συστηματικότερη είναι τα Νεοελληνικά λαϊκά επιτύμβια επιγράμματα του καθηγητή Μανόλη Βαρβούνη, όπου  εξετάζεται συστηματικά το θέμα στο χώρο της ελληνικής επικράτειας και διερευνάται τη σχέση του σύγχρονου επιτύμβιου επιγράμματος με το μοιρολόι[1].